Helder met Hefboom: Wat is sociaal en duurzaam ondernemerschap?
Als we je vragen om Vlaamse ondernemers op te noemen is de kans heel groot dat je meteen denkt aan Gert Verhulst, Marc Coucke of Fernand Huts. Allemaal rasechte ondernemers in de klassieke zin van het woord. Als we dezelfde vraag stellen over sociaal en duurzame ondernemers, is de kans kleiner dat iemand daar spontaan namen op kan plakken. Hoe komt dat en belangrijker nog: wat doen we er aan? In deze ‘Helder met Hefboom’ leggen we uit wat ‘sociaal en duurzaam ondernemerschap’ is en hoe wij dat elke dag versterken.
Hoe kijken we naar succesvol ondernemerschap?
Het grootste verschil tussen klassiek ondernemerschap en sociaal en duurzaam ondernemen ligt in de missie en de visie op ondernemerschap.
In onze samenleving denken we bij het werkwoord ‘ondernemen’ nog altijd aan financiële winstmaximalisatie, exponentieel groeien en concurrentie verslaan. Maar dat beeld van ondernemerschap is te beperkt. Die enge blik op ondernemerschap kan een verdere duurzame evolutie van mens en planeet niet garanderen.
‘Helder met Hefboom’ is een reeks waarin wij -Hefboom- jullie verschillende topics zo helder mogelijk toelichten, want als het voor ons allemaal helder is, kunnen we samen nog meer een hefboom vormen.
Maatschappelijke winst voorop
In essentie creëert ondernemerschap waarde. Die is dus vooral financieel bepaald, maar kan ook maatschappelijk zijn. En dat is waar sociaal en duurzaam ondernemerschap op inzet. Steeds meer mensen zetten zich via ondernemerschap in voor uitdagingen in de samenleving, zoals klimaatverandering, ongelijkheid op de arbeidsmarkt, armoede, de wooncrisis, etc. Ze kiezen daarbij voor een verzoening van economische activiteit en goed doen voor mens en milieu. Want het hoeft geen of-of-verhaal te zijn. Je kan een rendabele, groeiende onderneming leiden én sociale of ecologische winst voor de samenleving creëren.
Dit ondernemerschap wordt gekenmerkt door inclusie, eerlijkheid, duurzaamheid en het streven naar een samenleving waarin die dingen vanzelfsprekend zijn. Dát is sociaal en duurzaam ondernemerschap.
En hoewel al deze ondernemingen dezelfde drijfveer hebben, kunnen ze wel focussen op verschillende thema’s:
- Sociale ondernemingen vertrekken vanuit een sociaal probleem en proberen daar een antwoord op te bieden. Winst die wordt gemaakt, wordt meestal opnieuw geïnvesteerd in de organisatie en haar mensen. Denk maar aan: Werkplaats Walter, RWDM Girls, Welzijnsschakels, …
- Duurzame ondernemingen leggen de nadruk op ecologisch verantwoord en duurzaam ondernemerschap. Het zijn organisaties die vooral focussen op mens en milieu, vaak ook met een lokale verankering en een sterk staaltje innovatie. Bijvoorbeeld Kemp vzw, Klimaan Mechelen, De Landgenoten, Lekker Gec, …
Veel sociaal en duurzame ondernemers richtten hun onderneming op als een vzw, maar ook coöperaties zijn een vorm van ondernemerschap met een sterke sociale meerwaarde. Als een organisatie werkt volgens het coöperatieve model is er altijd een ‘gedeeld eigenaarschap’, waarbij coöperanten investeren in de coöperatie en zo niet alleen de werking mee mogelijk maken, maar ook bijdragen aan de impact van die coöperatie. Het heeft een heel democratisch karakter en kan zowel sociaal als duurzaam zijn, als een soort ‘hybride onderneming’, zoals Hefboom. Vlaanderen telt veel sociaal en duurzame ondernemingen, groot en klein. Onze Hefboom-collega’s delen er graag enkele:
Hefboom-kredietconsulent
“Stefan Perceval en Het Gevolg. In dit theaterhuis maken mensen die buiten het reguliere maatschappelijke circuit vallen samen theater. Zo is kunst en cultuur toegankelijk voor iedereen.”
Hefboom-kredietconsulent
“Bart Vandenbussche en An Nuytten benadrukken met Kringloopwinkel Deltagroep het belang van maatwerkbedrijven. Ze verkleinen de afstand tussen werknemer en arbeidsmarkt.”
Hefboom-kredietconsulent
“Jan Nonneman en Ines Seutin van Heide Atelier: een ambachtelijk ijssalon waar personen met een niet-aangeboren hersenletsel of autisme kansen krijgen en kunnen werken.”
Barrières doorbreken
Het is ondertussen duidelijk hoe sociaal en duurzaam ondernemerschap zich onderscheidt van het ‘klassieke’ ondernemerschap. Maar hiermee is het verhaal nog niet verteld. Want hoewel het deze ondernemers niet aan passie, kennis en motivatie ontbreekt, botsen ze nog op allerlei barrières:
- Maatschappelijke onwetendheid: We zijn ons te weinig bewust van het sociaal en duurzaam ondernemerschap rondom ons of kunnen ons überhaupt niets voorstellen bij het begrip ‘sociaal en duurzaam ondernemerschap’. We kennen het niet, zien het niet en ondersteunen het bijgevolg ook niet. Visibiliteit en bewustwording rond deze vorm van ondernemen is daarom een prioriteit.
- Beperkte (financiële) middelen: Veel van deze ondernemingen botsen op het gebrek aan middelen: financieel, mankracht, ruimte, … Daar bovenop zijn de financiële systemen en juridische kaders in Vlaanderen vooral nog afgestemd op traditionele bedrijven. Sociale en duurzame ondernemers belanden dus vaak voor een gesloten deur bij klassieke banken, omwille van andere noden, processen en doelen. Maar zolang sociale en duurzame ondernemers onvoldoende middelen hebben en niet gezien worden als een belangrijke economische en maatschappelijke speler, kunnen ze hun impact niet verder vergroten. En in die maatschappelijke impact ligt nog héél veel potentieel.
- Impact meten: De ‘impact’ waarover we in deze context spreken, is heel moeilijk te meten, omdat die zich vaak op lange termijn voordoet en eerder kwalitatief is dan kwantitatief. Waar bijvoorbeeld een Studio100 met KPI’s en klassieke rapportering van cijfers meteen kan zien wat hun financiële impact is, ligt de rapportering van de maatschappelijke impact van sociale ondernemingen een stuk complexer. Maatschappelijke impact vraagt een andere manier van meten, analyseren en beoordelen dan financiële winst.
Onmisbare schakels in een gezonde economie
Er is dus zeker nog werk aan de winkel om sociaal en duurzaam ondernemerschap te zien als een inherent deel van een gezonde economie en een onmisbare vorm van ondernemerschap. Dat zal enkel lukken wanneer het gemiddelde lijstje van drie Vlaamse ondernemers niet meer enkel bestaat uit ‘(mannelijke) ondernemers die miljoenen winst maken’, maar ook uit personen met missie-, mens- en milieugedreven ondernemingen.
Bij Hefboom weten we al veertig jaar dat sociaal en duurzaam ondernemerschap de enige manier is om te evolueren naar een samenleving waarin iedereen meetelt en die ook voor de komende generaties nog duurzaam is. Wie onze organisatie kent, weet dat de zin ‘voor sociaal en duurzaam ondernemerschap’ deel uitmaakt van ons logo én van ons DNA. Wij ondersteunen sociaal en duurzaam ondernemerschap met financiering, begeleiding en dienstverlening.
Wat je vooral mag onthouden? Sociaal en duurzame ondernemers bouwen mee aan een samenleving waarin iedereen kan werken, wonen en leven. Ze werken vaak hard, met beperkte middelen en weg van de schijnwerpers, maar zijn een essentieel onderdeel van een gezonde samenleving en economie.
Wil je zelf ook bijdragen aan zo’n samenleving?
Zet mee je schouders onder onze werking.
Of ontdek hier meer over onze missie
en wat we samen verwezenlijken
met ons netwerk en onze coöperanten:
